Commercieel betekenis
Je gebruikt commercieel bij bedrijven, bij reclame en bij een boek dat vooral goed moet verkopen. Het is een leenwoord: in het Frans betekent commercial precies wat wij ermee bedoelen, zakelijk of met handel te maken. Grammaticaal is het een bijvoeglijk naamwoord, al kan het ook als bijwoord dienen. Helemaal neutraal is het niet altijd. Noemt iemand een plan of een liedje commercieel, dan hoor je er soms in door dat het geld te zwaar heeft gewogen.
Waar komt commercieel vandaan?
De betekenis van commercieel wordt helderder als je teruggaat naar het Latijn. Daar stond commercium niet alleen voor handel. Het woord kon ook slaan op de plaats waar gehandeld werd, op de koopwaar zelf en op het recht om als koopman zaken te doen. Zelfs gewone omgang en contact tussen mensen viel eronder. Het Frans maakte er commerce van, een woord dat daar sinds de veertiende eeuw bestaat. Daarvan leidde die taal het bijvoeglijk naamwoord commercial af, en dat is de vorm die het Nederlands heeft overgenomen. WikiWoordenboek ontleedt het Nederlandse commercieel als het voorvoegsel com- plus -eel als achtervoegsel. In het Latijnse commercium zit merx, dat koopwaar betekent. Via mercatus is uit datzelfde merx ook ons woord markt voortgekomen. Markt en commercieel zijn dus verre familie.
Commercie: handel in één woord
Al in 1577 is in het Nederlands het woord commercie aangetroffen, met de betekenis handel. WikiWoordenboek haalt dat jaartal uit het Chronologisch woordenboek van Van der Sijs. Ook commercie kwam via het Frans binnen. Het is een de-woord, en het staat voor handel, of het nu om spullen of om diensten gaat. Zet je de verwante woorden naast elkaar, dan zie je een duidelijke taakverdeling. Commercie is het zelfstandig naamwoord: de handel als zodanig. Commercieel is het bijvoeglijk naamwoord waarmee je iets aan die handel koppelt. En wat betekent commerciële, zoals in een commerciële aanpak? Dat is geen apart woord, maar de verbogen vorm van commercieel, met een buigings-e erachter. En commercial heeft het Nederlands apart uit het Engels gehaald, voor een reclamefilmpje. Drie woorden, maar met één gemeenschappelijke Latijnse wortel.
Wat betekent commercieel zijn?
Zeg je dat iemand commercieel is, dan gaat het woord over een persoon in plaats van over een onderneming of een artikel. Zo iemand herkent waar geld te verdienen valt en maakt keuzes waar de organisatie beter van wordt. Dat lijkt op klantgerichtheid, maar het valt er niet mee samen. Bij klantgerichtheid staat centraal wat de klant wenst en verwacht. Commercieel denken kijkt daarnaast naar wat het bedrijf er zelf aan overhoudt. In vacatures hoort er vaak resultaatgerichtheid bij, omdat je met targets werkt. Hoe een bedrijf zulke doelen in cijfers vangt, lees je bij KPI betekenis. Er is ook een valkuil. Wie alleen nog op winst stuurt, gaat al snel te hard duwen, en dat kost op den duur juist klanten.
Handel of winst: twee lezingen door de tijd
Leg woordenboeken uit verschillende periodes naast elkaar, en je ziet het accent verschuiven. In 1950 omschreef Van Dale commercieel in de eerste plaats als iets wat met handel verband houdt, met als voorbeeld iets bekijken uit commercieel oogpunt. De nadruk lag daar op de handel als bezigheid. Hedendaagse naslagwerken zetten het winstmotief er uitdrukkelijk bij, of zelfs voorop. Muiswerk, een woordenboek voor het onderwijs, geeft beide lezingen elk met een eigen voorbeeldzin. Een van die zinnen gaat over iemand met commerciële bedoelingen achter een actie. In het dagelijkse gebruik lopen de twee lezingen door elkaar: handel is de bezigheid, winst het doel. Soms werd dat doel scherp aangezet. Een oudere versie van WikiWoordenboek sprak van ‘belust op winstbejag’, en vertalen.nu geeft die omschrijving nog altijd. Op de huidige WikiWoordenboek-pagina staan die woorden niet meer.
Te commercieel als verwijt
Te commercieel is geen compliment. Over muziek zeg je het bijvoorbeeld als een nummer vooral gemaakt lijkt om zoveel mogelijk mensen te bereiken en minder om artistieke redenen. Wie het zo gebruikt, zegt dus meer dan dat er geld mee verdiend wordt. In het Engels heeft die kritische kant een lange geschiedenis. Etymonline dateert de betekenis ‘gemaakt om er geld aan te verdienen’ op 1871, en al toen werd ze ook over kunst gezegd. Commercieel is geen ander woord voor populair. Populair zegt dat veel mensen iets waarderen, commercieel dat het op winst gericht is. Een liedje kan dus geliefd zijn zonder dat er een verdienmodel achter zit. Andersom kan een product volledig op de kassa mikken en toch nauwelijks kopers vinden.
Reclame, verkoopcijfers en commercieel succes
Waar commercieel en reclame elkaar raken, draait het om overtuigen. Wikipedia beschrijft reclame als communicatie die mogelijke klanten moet overhalen om iets aan te schaffen. Neemt die boodschap de vorm aan van een filmpje of geluidsfragment op radio of tv, dan heet ze een commercial. Nederland heeft er al lang een branche voor: als eerste reclamebureau noemt Wikipedia Nijgh en Van Ditmar, uit 1846, gevestigd in Rotterdam. Verkoopt een bedrijf in winkels rechtstreeks aan consumenten, dan kom je bij een ander begrip uit; zie daarvoor retail betekenis. Commercieel succes meet je aan de verkoop en niet aan de waardering. WikiWoordenboek geeft daar een treffend voorbeeld van: een roman die bij de critici slecht viel, maar die commercieel een groot succes werd.
Wat betekent commercieel in het Engels?
De Engelse vertaling is commercial, en die vorm kom je in meer talen tegen. Het Frans schrijft het net zo, het Spaans zegt comercial en het Italiaans commerciale. Het Duits kan kiezen tussen kommerziell en geschäftlich. In het Engels zelf heeft het woord een opvallende loopbaan. Etymonline plaatst het bijvoeglijk naamwoord, in de zin van handeldrijvend, in de jaren 1680. In 1932 kwam de betekenis ‘betaald uit reclame’ erbij, voor radio- en tv-uitzendingen. Drie jaar later, in 1935, was a commercial ook een zelfstandig naamwoord voor een reclame in die media. Een reclameblok heet een commercial break. Toch was dat zelfstandig naamwoord niet nieuw. Vanaf 1855 gebruikten Engelstaligen a commercial al als verkorting, en toen bedoelden ze er een handelsreiziger mee.
Betekenis van commercieel: beschrijving of oordeel?
Op zichzelf beschrijft commercieel alleen waar iets voor bedoeld is. Een winkel, een plan of een boek is commercieel als het om handel draait en er geld mee verdiend moet worden. Daar zit nog geen mening in. Een bakker die zijn brood verkoopt, doet niets wat afkeuring verdient. Het oordeel komt pas mee als de spreker vindt dat het geld de overhand heeft gekregen, bij een liedje dat te commercieel heet of een verkoper die te veel aandringt. Let bij het woord dus op wie het gebruikt en waarover. In een vacature is het een gewone eis, in een gesprek over muziek vaak een sneer. Het beeld van de markt waar koopwaar van eigenaar wisselt, zit er altijd in. Het oordeel brengt de spreker zelf mee.