Mashallah betekenis
Volgens de Turkse Diyanet-encyclopedie (TDV) komen dezelfde drie woorden voor in vier verzen van de Koran. Een daarvan speelt zich af bij een tuin, in soera 18: een man krijgt daar te horen dat hij deze woorden had moeten uitspreken op het moment dat hij zijn tuin binnenliep. Talen die het woord later overnamen, gaven het elk hun eigen spelling, van Mašala op de Balkan tot Masya Allah in Indonesië. In Arabisch schrift blijft het ما شاء الله.
Mashallah naast inshallah: wat er al is en wat nog komt
Soera 18 van de Koran, De Grot, raakt aan allebei de uitroepen, en daardoor valt het verschil in de betekenis van mashallah en inshallah er goed te zien. De Nederlandse Wikipedia leest in de verzen 23 en 24 de opdracht om bij plannen voor morgen ‘als God het wil’ te zeggen, en precies dat is wat inshallah betekent. Dat woord kijkt dus vooruit, zoals je ook bij de betekenis van inshallah leest. Vijftien verzen later valt ma sha Allah, en dan gaat het over een tuin die er al ligt. In de Engelse Wikipedia loopt dezelfde lijn: inshallah wijst naar de toekomst, mashallah naar iets goeds wat is gebeurd. Toch hoeft dat goede niet achter je te liggen. In de voorbeeldzinnen van Cambridge Dictionary reageert mashallah net zo goed op wat iemand op dat moment voor zich ziet.
Wat betekent mashallah? Drie Arabische woorden en een wortel
Met klinkertekens erbij ziet de uitdrukking er zo uit: مَا شَاءَ ٱللّٰهُ. Wiktionary zet daar de romanisering mā šāʔa llāhu naast. Het hart van de zin is het werkwoord in het midden. De Engelse Wikipedia voert sha’a terug op een wortel van drie medeklinkers, sjien, ja en hamza, met als grondbetekenis ‘willen’. TDV ontleedt de rest: vooraan staat het woordje mâ, ‘wat’, en achteraan de godsnaam Allah. Zo ontstaat de vertaling die de Nederlandse Wikipedia geeft, ‘wat God heeft gewild’. Cambridge en Wiktionary geven er in het Engels ‘God has willed it’ voor. Wikipedia zelf laat de klinkertekens weg en houdt het op ما شاء الله.
Mashallah en de Koran: het verhaal van de tuin in 18:39
Soera 18, Al-Kahf, bevat een gelijkenis over twee mannen. Diyanets encyclopedie noemt de een gelovig en de ander ongelovig. In vers 39 houdt de ene man de eigenaar van een tuin voor wat die had moeten zeggen bij het betreden ervan: wat God wil, en alleen bij God ligt kracht. In het Arabisch luidt dat ma sha Allah, la quwwata illa billah, de langere vorm van mashallah. TDV leest de woorden in dit vers als een erkenning dat al het moois in die tuin uit Gods wil is voortgekomen, en tegelijk als lof voor die gunsten. Dezelfde encyclopedie vermeldt overleveringen waarin de profeet de lange formule aanraadt voor het moment dat je iets ziet wat je bevalt. Als vindplaats noemt TDV het werk Shu’ab al-iman van Bayhaqi.
Ma sha Allah in andere koranverzen
Het tuinvers is niet de enige plek. TDV telt vier koranverzen met ma sha Allah erin, en in drie daarvan staat het woordje illa ervoor. Die toevoeging verandert de strekking: er staat dan ‘behalve wat God wil’. Het gaat om 7:188 en 10:49, en daarnaast om 87:7. Wie de Arabische tekst van die drie op quran.com naleest, ziet illa telkens direct voor de drie woorden staan. Van een uitroep bij iets moois is daar geen sprake. In drie van de vier gevallen beperken de woorden een uitspraak, en alleen in het vers over de tuin prijzen ze iets wat er al staat.
Mashallah als uitroep van bewondering en dank
Buiten de Koran is mashallah in de eerste plaats een woord van bewondering; zo omschrijft TDV het. Cambridge Dictionary vult dat aan: moslims danken er ook voor iets goeds mee en prijzen er iemand of iets mee. In een van de voorbeeldzinnen van Cambridge staat het achteraan, na goed nieuws over iemands herstel. Wiktionary haalt daarnaast twee boeken aan. In de roman She Wore Red Trainers van Na’ima B. Robert begint iemand zijn lof over de zonen van een vader met mashallah. In The Plateau van Maggie Paxson legt een spreker uit waar het woord voor dient: je toont er dankbaarheid mee voor iets prachtigs.
Hoe spreek je mashallah uit, en wat voor woord is het?
Cambridge Dictionary en Dictionary.com geven mashallah allebei een eigen lemma, en ze rekenen het tot de tussenwerpsels. Wiktionary doet hetzelfde. Voor de uitspraak noteert Cambridge twee varianten. In het Brits-Engels ligt de klemtoon op de tweede lettergreep, /mæʃˈæl.ə/, in het Amerikaans-Engels op de eerste, /ˈmɑːʃ.ɑːˌlɑː/. Dictionary.com houdt het bij een leesbare schrijfwijze en geeft mah-shah-lah of ma-sha-luh. Het Arabische origineel klinkt voller. Wiktionary noteert het als /maː ʃaː.ʔa lˤ.lˤaːh/, met lange a’s en een glottisslag, een klank die in geen van de Engelse notaties terugkomt.
Mashallah spelling: van Mašala tot Masya Allah
Omdat ما شاء الله in Arabisch schrift staat, moet elke taal zelf bepalen hoe ze het in letters vastlegt. De Engelse Wikipedia somt een reeks vormen op: Ma Sha Allah, Masha Allah en Masha’Allah, maar ook Maşaallah in Turkije en Azerbeidzjan, Masya Allah in Maleisië en Indonesië, Mašala in Bosnië en Herzegovina, en Maşeła of Maşella in Koerdistan. Op de Balkan verschijnt het in Cyrillisch schrift als машала. Cambridge voegt ma sha’ Allah en ma shaa Allah toe, Wiktionary het Duitse maschallah. De Nederlandse Wikipedia houdt het op Ma şa Allah en Ma Shaa Allah. Een vaste Nederlandse vorm is er niet: het gratis woordenboek van Van Dale, Woorden.org en WikiWoordenboek hebben geen lemma, onder welke spelling ook. Mashallah aaneen en Masha Allah los zijn daarom allebei te verdedigen, zolang je de drie Arabische woorden eronder herkent.